विदेशी भूमिमा नेपाली उत्पादनको पहिचान, प्रवर्द्धन र बजार विस्तारका लागि दशकौंसम्म अथक संघर्ष गरेका साना व्यवसायीहरू आज नीतिगत असन्तुलन, पूँजीगत प्रभाव र संरचनागत विभेदका कारण विस्थापनको संकटमा परेको गुनासो सार्वजनिक भएको छ। पोल्याण्डस्थित नेपाली व्यवसायी मित्र लाल पार्देले सार्वजनिक गरेको खुला पत्रमार्फत यस्तो चिन्ता व्यक्त गर्दै सम्बन्धित सरकारी निकाय, उद्योग–व्यवसाय क्षेत्र, नीति निर्माता तथा सरोकारवाला संस्थाहरूको ध्यानाकर्षण गराएका छन्।
‘भिजन फोन’ अवधारणामार्फत सार्वजनिक गरिएको उक्त पत्रमा पार्देले आफू केवल एक व्यक्तिको रूपमा नभई विश्वका विभिन्न मुलुकमा नेपाली उत्पादनको बजार निर्माण गर्न संघर्षरत हजारौँ साना व्यवसायीहरूको प्रतिनिधिका रूपमा बोलिरहेको उल्लेख गरेका छन्।
उनका अनुसार विदेशी भूमिमा नेपाली उत्पादनको नामसम्म अपरिचित रहेका दिनहरूमा सीमित स्रोत, महँगो ढुवानी खर्च, उच्च भाडादर तथा अनिश्चित बजारको जोखिम मोलेर नेपाली सामानलाई अन्तर्राष्ट्रिय उपभोक्तासम्म पुर्‍याउने कार्य साना व्यवसायीहरूले गरेका थिए। त्यतिबेला थोरै परिमाणमा आयात गरिएका सामग्री बिक्री गर्न समेत कठिन हुने अवस्था रहेको स्मरण गर्दै उनले नेपाली उत्पादनको विश्वव्यापी पहुँच निर्माणमा यिनै व्यवसायीहरूको श्रम, लगानी र समर्पणको निर्णायक भूमिका रहेको बताएका छन्।
पत्रमा भनिएको छ, “आज नेपाली उत्पादनले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा स्थान बनाएको छ भने त्यसको जग विदेशी भूमिमा पसिना बगाउने साना उद्यमीहरूले निर्माण गरेका हुन्। तर विडम्बना, बजार स्थापित भइसकेपछि तिनै बजार–निर्माताहरू प्रतिस्पर्धाको नाममा विस्थापित हुन बाध्य बनाइँदैछन्।”
‘हिजोका अभियन्ता आजका अपराधी?’
खुला पत्रमा साना व्यवसायीहरूले विगतमा उच्च लागत र सीमित पहुँचका कारण महँगो मूल्यमा सामान बिक्री गर्नु बाध्यता भएको उल्लेख गरिएको छ। तर आज ठूलो परिमाणमा आयात तथा वितरण सम्भव भएपछि मूल्य घटेको अवस्थालाई आधार बनाएर विगतका व्यवसायीहरूलाई अनुचित रूपमा आलोचना गरिएको आरोप लगाइएको छ।
“हिजोको शून्यबाट सुरु भएको संघर्ष, महँगो ढुवानी र जोखिमपूर्ण लगानीलाई बेवास्ता गर्दै आजको सहज बजारसँग तुलना गर्नु न्यायोचित होइन,” पत्रमा उल्लेख गरिएको छ। पार्देले यसलाई केवल व्यवसायिक प्रतिस्पर्धा नभई इतिहास, योगदान र इमानदार श्रमको अवमूल्यनका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
पूँजीको प्रभाव र श्रमको उपेक्षा
पत्रमा केही ठूला पूँजीगत समूहहरूले वर्षौं लगाएर निर्माण गरिएको बजार संरचनामा प्रभाव जमाउँदै साना व्यवसायीहरूको अस्तित्व संकटमा पारेको आरोप लगाइएको छ। शून्यबाट बजार निर्माण गर्ने उद्यमीहरूलाई पर्याप्त संरक्षण नदिई आर्थिक शक्ति भएकाहरूलाई प्राथमिकता दिइएको गुनासो पनि गरिएको छ।
“जसले श्रम, इमानदारी र निरन्तर कर्मका आधारमा बजार निर्माण गर्‍यो, उसैलाई नीतिगत रूपमा किनारामा पार्ने प्रवृत्ति बढ्दो चिन्ताको विषय बनेको छ,” पत्रमा उल्लेख छ।
विचार, बौद्धिक सम्पत्ति र संघर्षको सम्मान हुनुपर्ने माग
खुला पत्रले केवल व्यवसायिक संरक्षणको विषय मात्र उठाएको छैन, यसले ‘भिजन फोन’, ‘बौद्धिक सम्पत्ति’, ‘विचारको उद्योग’ तथा ‘कर्म–संघर्षको मूल्य’ जस्ता अवधारणालाई समेत सार्वजनिक बहसको केन्द्रमा ल्याएको छ।
पार्देका अनुसार कुनै पनि सफल व्यवसाय केवल पूँजीको परिणाम होइन; त्यसको आधारमा विचार, सिर्जनशीलता, दीर्घकालीन संघर्ष, सम्बन्ध निर्माण र सामाजिक विश्वास जोडिएको हुन्छ। त्यसैले व्यवसायिक विकासको मूल्याङ्कन गर्दा पूँजीसँगै बौद्धिक योगदान र संघर्षको इतिहासलाई पनि सम्मान गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको उनले औँल्याएका छन्।
सम्बन्धित निकायसँग उठाइएका प्रश्न
खुला पत्रमार्फत सम्बन्धित निकायसमक्ष केही गम्भीर प्रश्नहरू उठाइएको छ:
नेपालको निर्यात तथा व्यापार नीति साना व्यवसायीमैत्री छ कि केवल ठूला पूँजीगत समूहहरूका लागि अनुकूल?
वर्षौंसम्म नेपाली उत्पादनको अन्तर्राष्ट्रिय बजार निर्माण गर्ने उद्यमीहरूको योगदानको मूल्याङ्कन कसरी गरिने?
साना व्यवसायीहरूको संरक्षणका लागि स्पष्ट नीतिगत मापदण्ड किन निर्माण गरिएको छैन?
बौद्धिक सम्पत्ति, नवीन अवधारणा र दीर्घकालीन संघर्षको सम्मान सुनिश्चित गर्ने संरचना कहिले विकास गरिने?
संरक्षण र सन्तुलित नीतिको माग
पत्रको अन्त्यमा साना व्यवसायीहरूको श्रम, योगदान र संघर्षमाथि निर्मित बजारलाई केवल पूँजीको आधारमा कब्जा गर्ने प्रवृत्तिप्रति गम्भीर आपत्ति जनाइएको छ। नेपाली उत्पादनलाई विश्व बजारसम्म पुर्‍याउन योगदान गर्ने उद्यमीहरू नै आज व्यवसाय बन्द गर्न बाध्य हुनु दुःखद अवस्था भएको उल्लेख गर्दै पार्देले सन्तुलित, समावेशी र न्यायपूर्ण नीतिगत हस्तक्षेपको माग गरेका छन्।
“नेपाली उत्पादनको विश्वव्यापी पहिचान निर्माणमा योगदान गर्ने श्रमिक, उद्यमी र साना व्यवसायीहरूको सम्मान, संरक्षण र अस्तित्व सुनिश्चित गर्नु आजको आवश्यकता हो,” पत्रमा भनिएको छ।