वि.सं. २०१८ सालमा चितवनमा जन्मनुभई हाल भरतपुर–४, त्रिचोक निवासी कृष्ण प्रसाद पण्डित चितवनको सामाजिक तथा राजनीतिक वृत्तमा चिरपरिचित नाम हो। नेपाली कांग्रेसको राजनीतिमा निरन्तर सक्रिय रहँदै आउनुभएका पण्डित निष्ठाको राजनीति र पदमा नरहे पनि समाजसेवा गर्न सकिन्छ भन्ने विचारका बलिया पक्षधर हुनुहुन्छ।

उहाँले वि.सं. २०३७ सालमा एसएलसी उत्तीर्ण गर्नुभएको हो भने २०४२ सालमा प्राइभेट आइ.ए. (नेपाली विषय प्रमुख) पास गर्नुभयो। करिब ३० वर्षसम्म कृषि विकास बैंकका विभिन्न शाखामा अधिकृतका रूपमा सेवा गरी अवकाश प्राप्त गर्नुभएको उहाँले नेपाल टेलिकम (तत्कालीन दूरसञ्चार संस्थान) मा झन्डै ६ महिना खरदार तहको जिम्मेवारी पनि निर्वाह गर्नुभएको थियो। यसका साथै केही समय विद्यालय अध्यापनमा समेत संलग्न रहनुभएको पारिवारिक पृष्ठभूमि रहेको छ।

पारिवारिक जीवनमा उहाँ दुई छोरा, दुई बुहारी, एक नाति, एक नातिनी तथा श्रीमतीसहित सुसंस्कृत र अनुकरणीय पारिवारिक संरचनामा आबद्ध हुनुहुन्छ। उहाँकी धर्मपत्नी लक्ष्मीदेवी पण्डित वि.सं. २०५४ देखि २०७६ सालसम्म महिला विकास कार्यालय, चितवनमा कार्यरत रही सेवाबाट अवकाश लिनुभएको अनुभवी र कर्मठ व्यक्तित्व हुनुहुन्छ।

राजनीति : पद होइन, प्रतिबद्धता

समाजसेवी तथा राजनीतिज्ञ व्यक्तित्वका रूपमा परिचित पण्डित वि.सं. २०३७ सालदेखि नै जनआन्दोलनमा सहभागी हुँदै विभिन्न वर्गीय संगठनहरूमा क्रियाशील रहनुभएको छ। लामो राजनीतिक यात्राका क्रममा उहाँले राष्ट्रिय राजनीतिका उतारचढावलाई नजिकबाट नियाल्नुभएको छ।

यही अनुभवका आधारमा उहाँ आज एक वरिष्ठ राजनीतिक विश्लेषक तथा समालोचकका रूपमा चिनिनुहुन्छ, जो घटनाक्रमको यथार्थपरक मूल्यांकन गर्न सक्ने क्षमता राख्नुहुन्छ।

उहाँका लागि प्रेरणाका स्रोतहरूमा नेपाली राजनीतिका केन्द्रीय व्यक्तित्वहरू— बि.पी. कोइराला, प्रदीप गिरी र कृष्णप्रसाद भट्टराई पर्नुहुन्छ। यी नेताहरूको विचार, त्याग र सिद्धान्तबाट प्रेरित भएर नै आफू नेपाली कांग्रेसको विचारधारामा दृढतापूर्वक अडिग रहँदै आएको उहाँ बताउनुहुन्छ।

अहिलेको राजनीति र कांग्रेसबारे दृष्टिकोण

पण्डितका अनुसार पहिलेको नेपाली कांग्रेसमा त्याग, निष्ठा, समर्पण र जनताको अधिकारलाई सर्वोपरी राखेर राजनीति गरिन्थ्यो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा स्वार्थकेन्द्रित राजनीति र पदलोलुप प्रवृत्ति हाबी हुँदै गएकोप्रति उहाँ चिन्तित देखिनुहुन्छ। पार्टीका पुराना, निष्ठावान् र कुनै पद नलिएका कार्यकर्ताहरूको उचित मूल्यांकन नहुँदा निराशा र विचलनको अवस्था सिर्जना भएको उहाँको धारणा छ।

कांग्रेसको ऐतिहासिक भूमिका

राष्ट्रिय राजनीतिमा नेतृत्वदायी भूमिका खेल्ने पार्टी कांग्रेस नै भएको उहाँ स्पष्ट रूपमा बताउनुहुन्छ। जनआन्दोलनको कमाण्ड कांग्रेसले नै सम्हालेको, वि.सं. २०४७ सालको संविधान कांग्रेसकै नेतृत्वमा जारी भएको र वि.सं. २०७२ सालको संविधान पनि तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाको नेतृत्वमा जारी भएको तथ्य उहाँ स्मरण गराउनुहुन्छ।

उहाँका अनुसार अहिलेको निर्वाचन र समग्र राजनीतिक परिवेशमा जेन–जीको चेतना, नयाँ सोच, बदलिँदो भू–राजनीति र बाह्य शक्तिको प्रभावलाई समेत सन्तुलनमा राखेर मुलुकलाई अगाडि बढाउन सक्ने सामर्थ्य कांग्रेससँग मात्र छ।

समृद्ध नेपालको स्पष्ट खाका

कृष्ण प्रसाद पण्डित भ्रष्टाचारमुक्त नेपाल, सुशासनयुक्त शासन प्रणाली र कृषि–आधारित रोजगारीलाई प्राथमिकतामा राख्दै कुल ग्राहस्थ उत्पादन (GDP) वृद्धि गर्नुपर्नेमा जोड दिनुहुन्छ। पर्यटन र जलस्रोतको अधिकतम उपयोगमार्फत दिगो आर्थिक नीतिलाई सुदृढ बनाउन सकिने उहाँको स्पष्ट धारणा छ।

संविधानमा उल्लेखित राज्यका अंग तथा शासकीय स्वरूपमा आमूल परिवर्तन आवश्यक रहेको उहाँको बुझाइ छ। न्याय प्रणाली, निर्वाचन आयोग, महान्यायाधिवक्ताको कार्यालय र अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगलाई सक्षम, साधनस्रोत सम्पन्न र पूर्णतः निष्पक्ष बनाइनुपर्ने उहाँ बताउनुहुन्छ। संघीय संसदको संख्या न्यूनतम ७७ जना र राष्ट्रिय सभामा कम्तीमा २५ जना विज्ञ प्रतिनिधित्व गरिनुपर्ने तथा स्थानीय निकायलाई दक्ष जनशक्ति र पर्याप्त स्रोतसाधनसहित सक्षम बनाइनुपर्ने उहाँको सुझाव छ।

निष्कर्षमा, कृष्ण प्रसाद पण्डित पद, पहुँच र प्रचारभन्दा पर रहेर विचार, निष्ठा र निरन्तरताको राजनीति गर्ने दुर्लभ व्यक्तित्व हुनुहुन्छ। उहाँका विचारहरू आजको राजनीतिक परिवेशमा गम्भीर बहस र आत्मसमीक्षाको आधार बन्न सक्छन्।